TechHavo pakt het technisch personeelstekort bij de wortel aan

De vraag naar technisch geschoolde mensen groeit, maar het aanbod blijft achter. Niet omdat jongeren geen interesse hebben, maar omdat ze techniek pas leren kennen als ze al een keuze hebben gemaakt. Op het Bertrand Russell college in Krommenie brengen ze daar verandering in. Met de praktijkgerichte leerlijn TechHavo werken leerlingen twee jaar lang aan echte opdrachten van bedrijven uit de regio en ontdekken ze of een toekomst in techniek bij hen past, nog voordat ze hun vervolgopleiding kiezen.

Leerlingen kiezen in klas 3 bewust voor dit vak en werken daarna twee jaar aan vijf praktijkopdrachten van externe opdrachtgevers. Die opdrachten lopen uiteen van evenementen en duurzaamheid tot zorg, maakindustrie en agri-food.

Ontdekken door te doen

Een deel van de opdrachten komt binnen via TechValley, dat als netwerkorganisatie bedrijven verbindt aan het onderwijs. “Bij het zoeken naar externe opdrachtgevers wilde ik niet steeds bij hetzelfde bedrijf aankloppen, want dat is een te grote belasting,” zegt Saskia Hovinga van OVO Zaanstad, die het programma mede ontwikkelde. “TechValley heeft een netwerk van veel bedrijven in verschillende sectoren. Dat maakt het vinden van nieuwe opdrachten een stuk makkelijker.”

Hoe breed techniek is, zie je terug in de opdrachten. Zo ontwierpen leerlingen gezichtsuitdrukkingen voor een zorgrobot bij Inholland, dachten ze mee over slimmere processen bij paneelbouwer EKB en werkten ze aan een robot gripper én een marketingcampagne rond witlof. “Het uitgangspunt is dat leerlingen in aanraking komen met verschillende werelden van techniek,” zegt Saskia. “Ook als je later in de zorg, economie of een andere sector werkt, krijg je altijd met techniek te maken.”

Vrijheid met een vangnet

Wat TechHavo onderscheidt van regulier onderwijs, is de manier waarop leerlingen werken. Ze nemen steeds meer zelf in handen: van contact met opdrachtgevers tot bedrijfsbezoeken en presentaties buiten school. “In reguliere lessen zitten ze vooral in een lokaal te luisteren, maar hier is die verhouding bijna andersom: eerst vijf minuten uitleg en daarna zelf aan de slag,” zegt Laila Gransjean, projectleider en docent op het Bertrand Russell college.

Tegelijk staan leerlingen er niet alleen voor. “Leerlingen ervaren veel vrijheid, maar tegelijk zit alles strak in elkaar. Alleen hebben zij dat zelf niet altijd door,” zegt Laila. “Ik zorg dat de randvoorwaarden geregeld zijn, zodat zij het zelf kunnen doen.”

Hoe dat eruitziet in de praktijk? Twee leerlingen reisden bijvoorbeeld zelfstandig per trein naar de Technische Universiteit Eindhoven om daar aan een gripper te werken. Onderweg liepen ze tegen vertraging aan en belden Laila in paniek. “Ik vroeg: wat moet je dan doen? Je moet communiceren. Waarom bel je mij? Jij hebt die afspraak gemaakt.”

Ondertussen belde Laila op de achtergrond zelf met de universiteit om te zorgen dat het goedkwam. De leerlingen kwamen aan, maakten een vlog en keerden terug met een werkend prototype van een gripper. “Dat ze dat met z’n tweeën mochten doen, zonder begeleiding erbij, was prachtig,” zegt Laila. Het enthousiasme van de leerlingen tijdens de eindpresentatie aan opdrachtgevers sprak boekdelen.

Wat bedrijven eraan hebben

Voor bedrijven levert TechHavo meer op dan alleen maatschappelijke waarde. Ze krijgen frisse inzichten én komen in contact met mogelijk toekomstig talent. “Leerlingen komen met andere inzichten dan waar bedrijven zelf mee komen,” zegt Saskia. “Het zijn vijftien- en zestienjarigen die nog nooit in zo’n omgeving hebben gewerkt, dus je moet realistisch zijn over de diepgang. Maar opdrachtgevers zijn er wel degelijk blij mee.”

Dat blijkt ook uit de praktijk. EKB, een paneelbouwer uit de regio, doet inmiddels voor de tweede keer mee. “Van de vorige keer hebben ze echt iets opgestoken. Voor deze ronde hebben ze zelfs twee nieuwe opdrachten bedacht, omdat ze dachten: daar willen we eigenlijk wel meer van weten.”

Ook andere opdrachtgevers zien de meerwaarde. Ulko Stoll van Vollegrondsgroente.net over het witlofproject: “Bijzonder om te zien hoe jonge mensen zich verdiepen in het bedrijfsleven en van daaruit met creatieve oplossingen komen die aansluiten bij hun eigen generatie.”

Bij de zorgrobot-opdracht zag Inholland vooral de waarde van de combinatie tussen techniek en mensgericht denken. Margo van Kemenade, associate lector Smart Health bij Inholland: “Wat ik sterk vind aan TechHavo is dat leerlingen al vroeg ervaren dat technologische innovatie, zoals zorgrobots, pas écht waardevol is als de mens centraal blijft staan. Voor het onderwijs én het bedrijfsleven is het essentieel dat jongeren al vroeg leren dat techniek en mensgericht denken samen moeten gaan.”

Daarnaast helpt deelname bedrijven om vroeg in beeld te komen bij jongeren. “Bedrijven kunnen zich laten zien aan leerlingen. Hun naam wordt bekender en ze komen in beeld als mogelijke stageplek of werkgever,” aldus Saskia.

Meer zelfvertrouwen, meer eigenaarschap

De groei die leerlingen doormaken, is groot. “Ik had een leerling die niet durfde te presenteren,” vertelt Laila. “Bij de allerlaatste presentatie nam juist zij het voortouw en hielp ze anderen.”

Er wordt ook een groot beroep gedaan op hun verantwoordelijkheidsgevoel. “Als iemand uitvalt, moet het werk doorgaan. Er zitten wel echte opdrachtgevers tegenover je,” zegt Laila.

Saskia ziet dat eigenaarschap ook terug in hoe leerlingen naar het werkveld gaan kijken. “Leerlingen denken in het begin: waar kom ik nou weer terecht, wat doet een paneelbouwer eigenlijk? En aan het einde kunnen ze heel goed uitleggen wat dat werk inhoudt en wat zij daarin hebben gedaan. Ze hebben het zich echt eigen gemaakt. Als je ze nu vraagt wat ze ervan geleerd hebben, kun je dat zo in een folder zetten.”

Bewuster kiezen voor de toekomst

Het effect op studiekeuze is opvallend groot. “Aan het begin van klas 4 dachten misschien twee leerlingen aan een technische vervolgopleiding. Aan het eind van het traject kiezen zeven van de tien leerlingen voor een technische opleiding. Dat vind ik echt pure winst,” zegt Saskia.

Maar de opbrengst reikt verder dan studiekeuze alleen. Een oud-leerling uit de allereerste pilot studeert inmiddels in het vierde jaar van het hbo en werkt nu als student-assistent mee aan de projecten. Saskia: “Het gaat niet meer alleen om cijfers halen in het klaslokaal, maar om de vraag: wat kan ik straks betekenen in de maatschappij?”

Pioniers in Zaanstad

OVO Zaanstad startte met TechHavo nog voordat er landelijk een regeling voor bestond. Inmiddels wordt praktijkgericht havo-onderwijs op meer plekken opgepakt, maar de pioniersrol ligt onmiskenbaar in Zaanstad.

Volgend jaar start een nieuwe lichting, en de zoektocht naar passende opdrachten in de zorg, agri en innovatieve techniek is al begonnen. Intussen ronden zeven leerlingen straks het traject af met een pgp-T diploma op zak en een beeld van techniek dat veel verder reikt dan ze drie jaar geleden voor mogelijk hielden.