Bertrand Russell college pakt met TechHavo het technisch personeelstekort bij de wortel aan

De vraag naar technisch geschoolde mensen groeit, maar het aanbod blijft achter. Niet omdat jongeren geen interesse hebben, maar omdat ze techniek pas leren kennen als ze al een keuze hebben gemaakt. Op het Bertrand Russell college in Krommenie brengen ze daar verandering in. Met het praktijkgerichte examenvak TechHavo werken leerlingen twee jaar lang aan echte opdrachten van bedrijven uit de regio en ontdekken ze of een toekomst in techniek bij hen past, nog voordat ze hun vervolgopleiding kiezen.

Leerlingen kiezen in klas 3 voor dit vak en werken daarna twee jaar aan vijf praktijkopdrachten van externe opdrachtgevers. Die opdrachten lopen uiteen van evenementen en duurzaamheid tot zorg, maakindustrie en agri-food.

Ontdekken door te doen

Een deel van de opdrachten komt binnen via TechValley, dat als netwerkorganisatie bedrijven verbindt aan het onderwijs. “Bij het zoeken naar externe opdrachtgevers wilde ik niet steeds bij hetzelfde bedrijf aankloppen, want dat is een te grote belasting,” zegt Saskia Hovinga, die het Bertrand Russell college ondersteunde vanuit OVO Zaanstad. “TechValley heeft een netwerk van veel bedrijven in verschillende sectoren. Dat maakt het vinden van nieuwe opdrachten een stuk makkelijker.”

Hoe breed techniek is, zie je terug in de opdrachten. Zo ontwierpen de leerlingen van het Bertrand gezichtsuitdrukkingen voor een zorgrobot bij Inholland, dachten ze mee over slimmere processen bij paneelbouwer EKB en werkten ze aan een robot gripper én een marketingcampagne rond witlof. “Het uitgangspunt is dat leerlingen in aanraking komen met verschillende werelden van techniek,” zegt Saskia. “Ook als je later in de zorg, economie of een andere sector werkt, krijg je altijd met techniek te maken.”

Vrijheid met een vangnet

Wat TechHavo onderscheidt is de manier waarop leerlingen werken. Ze nemen steeds meer zelf in handen: van contact met opdrachtgevers tot bedrijfsbezoeken en presentaties buiten school.

“Op school krijgen de leerlingen les in vaardigheden en kennis via instructie, practica en opdrachten passend bij de leerstof. Bij TechHavo proberen we het anders te doen. Door de leerlingen op een andere manier verantwoordelijkheid te geven voor hun eigen leerproces ontwikkelen ze deze vaardigheden gaandeweg om de opdrachten van de bedrijven goed vorm te geven. ” zegt Laila Gransjean, projectleider en docent op het Bertrand Russell college.

Tegelijk staan leerlingen er niet alleen voor. “Leerlingen ervaren veel vrijheid, maar binnen duidelijke projectrichtlijnen. Alleen hebben zij dat zelf niet altijd door,” zegt Laila. “Ik zorg dat de randvoorwaarden geregeld zijn en dat er voldaan wordt aan de vastgestelde eindtermen.”

Hoe dat eruitziet in de praktijk? Twee leerlingen reisden bijvoorbeeld zelfstandig per trein naar de Technische Universiteit Eindhoven, waar zij samen met studenten en docenten van de TU in één dag een prototype voor een gripper gingen ontwikkelen. Onderweg kregen ze te maken met vertraging en namen ze contact op met docent Laila. “Ik heb ze vooral gestimuleerd om zelf het gesprek aan te gaan,” vertelt ze. “Ze hadden die afspraak zelf gemaakt, dus dit was ook een mooi moment om te oefenen met communiceren en verantwoordelijkheid nemen.”

De leerlingen kwamen aan in Eindhoven, maakten een vlog en keerden terug met een werkend prototype van een gripper. “Dat ze dat met z’n tweeën mochten doen, zonder begeleiding erbij, was prachtig,” zegt Laila. “Hun enthousiasme tijdens de eindpresentatie aan opdrachtgevers en andere betrokkenen sprak boekdelen.”

Wat bedrijven eraan hebben

Voor bedrijven levert TechHavo meer op dan alleen maatschappelijke waarde. Ze krijgen frisse inzichten én komen in contact met mogelijk toekomstig talent.

“Leerlingen komen met andere inzichten dan waar bedrijven zelf mee komen,” zegt Saskia. “Het zijn vijftien- en zestienjarigen die nog nooit in zo’n omgeving hebben gewerkt, dus je moet realistisch zijn over de diepgang. Maar opdrachtgevers zijn er wel degelijk blij mee.”

Dat blijkt ook uit de praktijk. EKB, een paneelbouwer uit de regio, doet inmiddels voor de tweede keer mee. “Van de vorige keer hebben ze echt iets opgestoken. Voor deze ronde hebben ze zelfs twee nieuwe opdrachten bedacht, omdat ze dachten: daar willen we eigenlijk wel meer van weten.”

Ook andere opdrachtgevers zien de meerwaarde. Ulko Stoll van Vollegrondsgroente.net over het witlofproject: “Bijzonder om te zien hoe jonge mensen zich verdiepen in het bedrijfsleven en van daaruit met creatieve oplossingen komen die aansluiten bij hun eigen generatie.”

Bij de zorgrobot-opdracht zag Inholland vooral de waarde van de combinatie tussen techniek en mensgericht denken. Margo van Kemenade, associate lector Smart Health bij Inholland: “Wat ik sterk vind aan TechHavo is dat leerlingen al vroeg ervaren dat technologische innovatie, zoals zorgrobots, pas écht waardevol is als de mens centraal blijft staan. Voor het onderwijs én het bedrijfsleven is het essentieel dat jongeren al vroeg leren dat techniek en mensgericht denken samen moeten gaan.”

Daarnaast helpt deelname bedrijven om vroeg in beeld te komen bij jongeren. “Bedrijven kunnen zich laten zien aan leerlingen. Hun naam wordt bekender en ze komen in beeld als mogelijke stageplek of werkgever,” aldus Saskia.

Meer zelfvertrouwen, meer eigenaarschap

“De groei die onze leerlingen doormaken, is groot. Ik had een leerling die niet durfde te presenteren,” vertelt Laila. “Bij de allerlaatste presentatie nam juist zij het voortouw en hielp ze anderen.” Er wordt ook een groot beroep gedaan op hun verantwoordelijkheidsgevoel. “Als iemand uitvalt, moet het werk doorgaan, want het gaat om echte opdrachtgevers,” zegt Laila.

Saskia ziet dat eigenaarschap ook terug in hoe leerlingen naar het werkveld gaan kijken. “Leerlingen denken in het begin: waar kom ik nou weer terecht, wat doet een paneelbouwer eigenlijk? En aan het einde kunnen ze heel goed uitleggen wat dat werk inhoudt en wat zij daarin hebben gedaan. Ze hebben het zich echt eigen gemaakt. Als je ze nu vraagt wat ze ervan geleerd hebben, kun je dat zo in een folder zetten.”

Bewuster kiezen voor de toekomst

Het effect op studiekeuze is opvallend groot. “Aan het begin van klas 4 dacht misschien 20% van de leerlingen aan een technische vervolgopleiding. Aan het eind van het traject kiest 70% van de leerlingen voor een technische opleiding. Dat vind ik echt pure winst,” zegt Saskia.

Maar de opbrengst reikt verder dan studiekeuze alleen. Een oud-leerling uit de allereerste pilot studeert inmiddels in het vierde jaar van het hbo en werkt nu als student-assistent mee aan de projecten op school. Saskia: “Het gaat niet alleen om cijfers halen in het klaslokaal, maar om de vraag: wat kan ik straks betekenen in de maatschappij?”

Pioniers in Krommenie

Het Bertrand Russell college startte met TechHavo nog voordat er landelijk een regeling voor bestond. Inmiddels wordt praktijkgericht havo-onderwijs op meer plekken opgepakt, maar de pioniersrol ligt onmiskenbaar in Krommenie.

Volgend jaar start een nieuwe lichting, en de zoektocht naar passende opdrachten in de zorg, agri en innovatieve techniek is al begonnen. Intussen ronden deze examenleerlingen straks hun schooltijd af met het vak pgp-T op het havo diploma, met een beeld van techniek dat veel verder reikt dan ze drie jaar geleden voor mogelijk hielden.